Hakkınızda bir ceza soruşturması başlatılması ya da kolluk tarafından gözaltına alınmanız durumunda paniğe kapılmadan hareket etmek ve kanunun size tanıdığı hakları doğru zamanlama ile kullanmak, yargılamanın seyrini doğrudan etkiler.

Soruşturma sürecinde sahip olduğunuz temel hakları, bu hakları bizzat nasıl kullanabileceğinizi ve hangi kritik noktalarda bir avukattan hukuki yardım almanız gerektiğini aşağıda özetledik:

1. Neden ve Ne İle Suçlandığınızı Öğrenme Hakkı

• Nasıl Kullanırsınız? Yakalanmadan sonra en uygun zamanda, en geç ifadeniz alınmaya başlamadan önce polise, jandarmaya veya Cumhuriyet savcısına “Hakkımdaki suçlama tam olarak nedir, hangi fiille ve ne zaman işlendiği iddiasıyla ifade veriyorum?” sorusunu yöneltin. Bunu size açıkça bildirmek zorundadırlar.
• Avukatınıza Danışmanız Gereken Durum: Suçlamanın hukuki niteliği ve olası cezai sonuçları karmaşık olabilir. İsnadın lehinize ve aleyhinize doğuracağı sonuçları doğru tartabilmek adına, ifadeden önce avukatınız ile birlikte avukat müvekkil görüş odasında dosyayı incelemeyi talep ediniz.

2. Avukatınızın Hukuki Yardımından Yararlanma Hakkı

• Nasıl Kullanırsınız? İşlemler başlamadan önce “Avukatım gelmeden beyanda bulunmak istemiyorum” demeniz yeterlidir. Özel bir avukat tutacak durumunuz yoksa, baro tarafından size ücretsiz bir avukat atanmasını talep edebilirsiniz.
• Avukatınıza Danışmanız Gereken Durum: Avukatınızla ifade alma öncesinde baş başa, hiç kimsenin duyamayacağı bir ortamda görüşme hakkınız vardır. Soruşturma dosyasında bir kısıtlama kararı olup olmadığının kontrolü ve savunma stratejinizin oluşturulması aşamasında süreci avukatınız yönetmelidir.

3. Yakınlarınıza Haber Verilmesi Hakkı

• Nasıl Kullanırsınız? Gözaltına alındığınızda veya yakalandığınızda görevlilere haber verilmesini istediğiniz yakınınızın (eş, anne, baba, kardeş vb.) iletişim bilgilerini verip bu durumun tutanağa geçirilmesini isteyiniz.
• Avukatınıza Danışmanız Gereken Durum: Haber verme işleminin kollukça engellenmesi, geciktirilmesi veya bilginiz dışında farklı kişilere haber verilmesi gibi durumlarda savcılık nezdinde gerekli hukuki girişimlerin yapılması için avukatınıza bilgi veriniz.

4. Sağlık Kontrolü ve Kötü Muameleye Karşı Korunma

• Nasıl Kullanırsınız? Nezarethaneye girmeden önce ve çıkışta adli tabibe muayene olursunuz. Muayene sırasında polis/jandarma odada bulunmamalıdır. Vücudunuzdaki mevcut yaralanmaları, kronik rahatsızlıklarınızı veya fiziksel/psikolojik bir baskıya maruz kaldıysanız bunu doğrudan doktora anlatınız.
• Avukatınıza Danışmanız Gereken Durum: Uykusuz bırakılma, gece yarısı sorgusu, tehdit veya baskı altında alınan beyanlarınızın alınması ve tutanağa geçirilmesi kanunen geçersizdir. Böyle bir durum yaşandıysa tutanağı imzalamayı reddedip durumu derhal avukatınıza iletin. Avukatınız adli muayene sevki ve ilgililer hakkında suç duyurusu sürecini başlatacaktır.

5. Lehinize Olan Delillerin Toplanmasını Talep Etme Hakkı

• Nasıl Kullanırsınız? İfadeniz esnasında sizi aklayacak kamera kayıtlarını, olay anındaki tanıkları, mesajlaşmaları veya belgeleri açıkça belirtin ve bunların dosyaya girmesini talep edin.
• Avukatınıza Danışmanız Gereken Durum: Kamera kayıtlarının silinme riski, tanıkların dinlenmemesi veya bilirkişi incelemesi gerektiren teknik konularda delillerin karartılmadan dosyaya kazandırılması için avukatınızın savcılığa resmi dilekçelerle başvurması şarttır.

6. Arama, El Koyma ve Dijital Materyallerin İncelenmesi

• Nasıl Kullanırsınız? Evinizde, aracınızda veya üstünüzde arama yapılırken arama kararını/emrini görmek istediğinizi söyleyin. El konulan eşyalar için düzenlenen tutanağın bir örneğini alma hakkınız mevcuttur.
• Avukatınıza Danışmanız Gereken Durum: Bilgisayar veya cep telefonu gibi dijital cihazlara el konulurken imaj (kopya) alınması esastır. Usulsüz aramalar ve kopyası alınmadan el konulan dijital materyaller hukuka aykırı delil niteliği taşır. Bu delillerin mahkemede geçersiz sayılması için itiraz edilmesi gerekir. Teknik bir konu olduğundan avukat aracılığı ile bu itirazın yapılması lehinize olur.

7. Yakalama ve Gözaltı Kararına İtiraz

• Nasıl Kullanırsınız? Yakalanmanızın veya gözaltı sürenizin uzatılmasının haksız olduğunu düşünüyorsanız, ifadeniz esnasında “Gözaltı kararına ve süresine itiraz ediyorum, derhal serbest bırakılmamı talep ediyorum” şeklinde beyan verin.
• Avukatınıza Danışmanız Gereken Durum: Özgürlüğü kısıtlayan bu kararlara karşı Sulh Ceza Hakimliğine yapılacak teknik ve gerekçeli itiraz başvurularının (CMK 91/5) süresi içinde ve usulüne uygun yapılabilmesi için süreci bizzat avukatınızın yürütmesi gerekir.

8. Susma Hakkı

• Nasıl Kullanırsınız? Kimlik bilgileriniz (ad, soyad, TC kimlik no, adres) dışındaki esasa yönelik soruların hiçbirine yanıt vermek zorunda değilsiniz. “Susma hakkımı kullanmak istiyorum” demeniz yeterlidir.
• Avukatınıza Danışmanız Gereken Durum: Susma hakkını kullanmak her zaman en doğru seçenek olmayabilir. Susma hakkını tam mı yoksa kısmen mi kullanmanın lehinize olacağı, susmanın aleyhinize izlenim yaratıp yaratmayacağı veya eksik/yanlış beyanda bulunup suçlamayı kabul etmiş duruma düşmemek için bu kararı vermeden önce mutlaka avukatınızla görüşünüz.

ÖNEMLİ NOT: İmzalarınız soruşturma dosyanız için hayati önem taşımaktadır. Herhangi bir evrakı okuyup anlamadan imza atmayınız. Evrakları baskı altında kalarak, okuyup anlamanıza fırsat verilmeden, resmi prosedür denilerek imza atmanız istenildiğinde “imza atma-isim soy isim yazma-imzadan imtina yazma” gibi talapleri reddedebilirsiniz. Bu şekilde bir zorunluluğunuz bulunmamaktadır.

İfade tutanağının altına imza atmadan önce metni baştan sona dikkatlice okuyun. Söylemediğiniz bir kelime eklenmişse veya söyledikleriniz eksik yazılmışsa tutanağı düzeltmeden kesinlikle imzalamayın. Düzeltilmediği takdirde tutanağın altına “İçerik beyanlarımı tam yansıtmadığı için imzadan imtina ediyorum” şeklinde yazılı şerh düşebilirsiniz. İfadede avukatınızın bulunması halinde, avukatınızın da sizin adınıza şerh düşme yetkisi vardır.